|
|
|
Sprawozdanie z XIV posiedzenia
Rady Naukowej ds. gospodarki rybackiej w dorzeczu Dunajca
|
W dniu 25 lutego 2005 r. w Ośrodku Zarybieniowym PZW w Łopusznej
koło Nowego Targu pod przewodnictwem prof. dr. hab. Janusza Starmacha
odbyło się XIV posiedzenie Rady Naukowej w obradach, której ponadto
uczestniczyli:
prof. Piotr Epler, prof. Ryszard Bartel, prof. Krzysztof Goryczko,
prof. Andrzej Witkowski,
dr. Marek Jelonek, dr. Leszek Augustyn, Prezes Okręgu kol. Józef
Kaczor,
Wiceprezes kol. Józef Podsadowski, Dyrektor Biura Kol. Jan Obrzut.
Zaproszonymi gośćmi obrad byli Dyrektor Departamentu Rybołówstwa
Ministerstwa Rolnictwa dr inż. Grzegorz Łukasiewicz oraz kierownictwo
Pienińskiego Parku Narodowego z Dyrektorem mgr inż. Michałem
Sokołowskim.
|
>>>> |
>>>> |
Otwarcie obrad przez
prof. dr. hab. Janusza Starmacha
Przewodniczącego Rady |
Dr. Leszek Augustn podczas
wygłaszania referatu |
|
|
Zgodnie z programem obrad omówiono:
1. Główne zagrożenia dla ichtiofauny Dunajca w świetle wyników badań
przeprowadzonych w Pienińskim Parku Narodowym
2. Wędkarska eksploatacja wód Okręgu w 2003 r.
3. Restytucja łososia i troci wędrownej w dorzeczu Dunajca.
4. Restytucja karpiowatych ryb reofilnych w Dunajcu.
5. Sprawy różne wolne wnioski.
ad.1.
Główne zagrożenia dla ichtiofauny Dunajca w świetle wyników badań
przeprowadzonych w Pienińskim Parku Narodowym.
Materiał autorstwa: Leszek Augustyn, Ryszard Bartel, Piotr Epler,
Marek Jelonek,
Andrzej Witkowski, zreferował pierwszy współautor. Badania
przeprowadzono
we wrześniu 2004 r. Ryby łowiono agregatem ze spływającej tratwy
flisackiej.
Uzyskane wyniki porównano z przeprowadzonymi identyczną metodą
badaniami
wykonanymi przez profesorów Bieniarza i Eplera w 1970 r. W obrębie PPN
z dryfującej Dunajcem tratwy flisackiej złowiono 54 ryby z 9 gatunków.
Ilościowe dominacje tworzyły: lipień– 29,63 %, ukleja– 22,22 % i
brzana– 20,37 %.
Pod względem biomasy dominantami Dunacja w PPN są brzana – 43,98 %
i lipień – 33,09 %.
Rodzina ryb łososiowatych reprezentowana jest przez dwa gatunki:
pstrąga potokowego
i głowacicę. Pstrąg potokowy w ichtiofaunie Dunajca stanowi 13,53 % a
wagowo 13,03 %,
co w porównaniu do badań z 1970 r. (0,3 %) wskazuje na zdecydowany
wzrost liczebności
Głowacica jest endemitem dorzecza Dunaju.
Do Dunajca introdukowana, gdy po przegrodzeniu zaporami wodnymi
wędrówka łososi
i troci w górne dorzecze Wisły stała się niemożliwa. Jej udziały
ilościowe nie są wysokie,
bowiem gatunek ten w biocenozie Dunajca spełnia rolę szczytowego
drapieżnika.
Przedstawicielem rodziny lipieniowatych jest lipień europejski
stanowiący aktualnie
w ichtiofaunie Dunajca 21,8 % ilościowo i 26,47 % wagowo. Lipień w
Dunajcu osiągnął
niewątpliwy populacyjny sukces. W badaniach z 1970 r. stanowił
zaledwie 2,0 %.
Wbrew tym wynikom sytuacja lipienia nie wydaje się być korzystna. Jest
to wprawdzie
liczebny gatunek ale tylko w obrębie PPN, gdzie reprezentowany jest
wyłącznie
przez dorosłe osobniki.
Rodzina ryb karpiowatych w ichtiofaunie Dunajca reprezentowana jest
obecnie
przez 6 gatunków ryb. Największy regres dotyczy świnki i jelca. Oba
wymienione gatunki
znajdują się na granicy ekstynkcji. Świnka w badaniach Bieniarza i
Eplera stanowiła
blisko połowę liczebności ichtiofauny Dunajca (49,0 %), a 10 lat
później już tylko 20 %
Mimo objęcia Dunajca programem restytucji świnki, w Pienińskim parku
Narodowym
nie odłowiono ani jednego osobnika. Najbardziej rozpowszechnionym
gatunkiem
ryb karpiowatych w Dunajcu jest brzana stanowiąca 21,8 % ilościowej i
40,57 % wagowej
struktury ichtiofauny. W porównaniu do badań z 1970 roku pozycja
brzany nie uległa
zmianie.
Gatunkami zmniejszającymi liczebność są kleń i kiełb nie notowany w
obecnych badaniach Gatunkami ryb karpiowatych zwiększającymi swoją
liczebności są ukleja i płoć.
Obecność piekielnicy w Dunajcu zawdzięczamy wyłącznie ochronnej roli
Parku.
Ten powszechny niegdyś gatunek w Dunajcu nie został obecnie
stwierdzony na żadnym
stanowisku poza obrębem Parku zarówno w tych, jak wcześniejszych
badaniach.
Gatunkiem z rodziny przylgowatych jest śliz stanowiący obecnie 2,26 %
ilościowo
i 0,15 % w biomasie ichtiofauny Dunajca. Śliz nie był notowany w
ichtiofaunie Dunajca
zarówno w badaniach Bieniarza i Eplera jak i późniejszych, ale jego
obecność
w górnym Dunajcu była stwierdzana.
Porównanie stanu ichtiofauny Dunajca w Pienińskim Parku Narodowym z
okresu ostatnich
trzydziestu latach wskazuje na głębokie zmiany w strukturze i
funkcjonowaniu zespołu ryb
Uważa się, że powodują je dwa główne czynniki: zanieczyszczenia wód
przyczyniające
się do zanikania gatunków rzecznych jak np. świnka, oraz zaburzenia
ekosystemu
wywołane przegrodzeniem Dunajca zaporami wodnymi i pracami
hydroelektrowni.
|
.
>>>> |
>>>> |
.Uczestnicy
konferencji
z zainteresowaniem słuchali referatów |
Pamiątkowe zdjęcie przed budynkiem
Ośrodka Zarybienowego w Łopusznej
wszystkich uczestników XIV konferencji |
|
|
|
ad.2.
Wędkarska eksploatacja wód Okręgu w 2003 r.
Opracowanie wykonano opierając się na
analizie 5.957 indywidualnych rocznych
rejestrach połowów wędkarskich, materiałach o połowach wędkarskich na
zawodach
sportowych oraz wynikach rejestracji połowów na wodach granicznych
wędkarzy
słowackich ( Orlov, Stara Lubovnia, Spiska Stara Veš).
Ogółem w 2003 roku na wody Okręgu nowosądeckiego sprzedano 8.937
pozwoleń rocz-
nych, do których wydano książeczki rejestracji połowów.
Uzyskano zwrot 5.957 rejestrów, co stanowi 66,6 %. Ponadto sprzedano
8.294 zezwolenia
okresowe, z których nie prowadzono rejestracji połowów.
Ponieważ połowy te dotyczyły wędkarzy zrzeszonych w innych Okręgach,
ich presję,
oraz wyniki obliczono proporcjonalnie do połowu wędkarzy z innych
okręgów,
którzy wykupili pozwolenia roczne i zwrócili rejestry połowów.
W 2003 roku wędkarze wykonali 83.959 wędkowań.
Najwięcej połowów wykonano w obwodzie rybackim rzeki Dunajec nr 7
(38.232),
w obwodzie rybackim rzeki Poprad nr 1 (12.018) oraz w obwodach
rybackich
rzeki Dunajec nr 6 (9.815) i Dunajec nr 3 (8.765).
W liczbach bezwzględnych (n·ha-1) największą presję
odnotowano w obwodzie rybackim
rzek:
Dunajca nr 6 (43,9), Ropy nr 2 (42,1 ), Popradu nr 1 (30,7), Dunajca
nr 7 (30,4).
Najmniejszym zainteresowaniem wędkarzy cieszyły się obwody rybackie
rzek:
Czarnej Orawy nr 1 (2,2), Kamienicy Nawojowskiej nr 1 (2,6), Ropy nr
1 (5,5),
i Łososiny nr 1 (5,7). W 2003 r. w wodach Okręgu złowiono 155.260 ryb
o łącznej masie 72.914 kg. Najwięcej ryb złowiono w obwodach rybackich
rzek:
Dunajec nr 7 obejmującym Rożnowski Zbiornik Zaporowy – 35.340,2 kg,
oraz Dunajec
nr 3 obejmującym Czorsztyński Zbiornik Zaporowy – 13.490,1 kg i
obwodzie rzeki
Poprad nr 1 – 7.519,8 kg.
W liczbach bezwzględnych (kg·ha-1) najwyższą eksploatację
odnotowano
w obwodach rybackich rzeki Dunajec nr 2 (29,4 kg·ha-1),
Dunajec nr 7 (28,08 kg·ha-1),
Ropa nr 2 (22,33 kg·ha-1) i Poprad nr 1 (19,20 kg·ha-1).
Połowy wędkarskie w wodach Okręgu w 2003 roku
|
GATUNEK |
szt. |
% |
kg |
% |
|
pstrąg potokowy |
19.166 |
12,34 |
5.719,6 |
7,84 |
|
troć jeziorowa |
9 |
0,01 |
48,6 |
0,07 |
|
pstrąg tęczowy |
464 |
0,30 |
146,1 |
0,20 |
|
pstrąg źródlany |
22 |
0,01 |
7,6 |
0,01 |
|
lipień |
8.602 |
5,54 |
2.779,6 |
3,81 |
|
głowacica |
92 |
0,06 |
545,7 |
0,75 |
|
brzana |
2.081 |
1,34 |
2.859,6 |
3,92 |
|
brzanka |
82 |
0,05 |
19,7 |
0,03 |
|
świnka |
1314 |
0,85 |
1.339,4 |
1,84 |
|
certa |
41 |
0,03 |
29,2 |
0,04 |
|
kleń |
15.234 |
9,81 |
4.882,8 |
6,70 |
|
jelec |
112 |
0,07 |
24,7 |
0,03 |
|
jaź |
12 |
0,01 |
8,4 |
0,01 |
|
szczupak |
1.633 |
1,05 |
2.121,1 |
2,91 |
|
sandacz |
2.304 |
1,48 |
3.360,1 |
4,61 |
|
okoń |
15.551 |
10,02 |
3.695,5 |
5,07 |
|
sum |
11 |
0,01 |
40,6 |
0,06 |
|
węgorz |
169 |
0,11 |
157,7 |
0,22 |
|
boleń |
1.338 |
0,86 |
2.977,7 |
4,08 |
|
leszcz |
47.470 |
30,57 |
33.494,9 |
45,94 |
|
karaś |
3.530 |
2,27 |
2.057,8 |
2,82 |
|
lin |
175 |
0,11 |
153,3 |
0,21 |
|
płoć |
17.667 |
11,38 |
4.565,7 |
6,26 |
|
wzdręga |
195 |
0,13 |
39,3 |
0,05 |
|
ukleja |
17.838 |
11,49 |
1.614,8 |
2,21 |
|
karp |
131 |
0,08 |
217,3 |
0,30 |
|
kiełb |
6 |
0,00 |
0,4 |
0,00 |
|
miętus |
11 |
0,01 |
6,8 |
0,01 |
|
R A
Z E M |
155.260 |
100 |
72914 |
100 |
Ilościowo w połowach wędkarskich w 2003 r. dominował leszcz (47.470
szt. – 30,57 %),
oraz gatunki drobne: ukleja – 17.838 szt. – 11,49 %, płoć – 17.667
szt. – 11,38 %,
okoń – 15.551 szt. – 10,02 %, kleń – 15.234 szt. – 9,81 %.
Bardzo jest wysoka pozycja pstrąga potokowego (19.166 szt. – 12,34 %).
Pod względem masy złowionych ryb dominuje leszcz 33.494,9 kg (45,94
%).
Dalsze miejsca są już podobne jak poprzednio:
pstrąg potokowy 5.719,6 kg – 7,84 %, kleń – 4.882,8 kg – 6,70 % ,
płoć – 4.565,7 kg (6,26 %), okoń – 3.695,5 kg (5,07 %).
Porównując połowy ryb 2003 z 2002 rokiem stwierdzić należy wzrost
połowów
13 gatunków ryb ( pstrąg potokowy, troć jeziorowa brzana, świnka, jaź,
szczupak,
sum, boleń, karaś, płoć, wzdręga, ukleja, miętus) oraz spadek 15
gatunków ryb
(pstrąg tęczowy i źródlany, lipień, głowacica, brzanka, certa, kleń,
jelec, sandacz, okoń,
węgorz, leszcz, lin, karp, i kiełb). Największy spadek połowów
wykazały
leszcze (-7.496,1 kg) i co szczególnie negatywnie odbiło się na
jakości wędkarstwa
lipienie (- 4.441,8 kg).
Ponadto znaczące spadki połowów wystąpiły jeszcze u okoni (- 3.574,7
kg)
i sandaczy (- 2.821,2 kg). Największym problemem jest tragiczny spadek
połowów lipienia
który w 2002 r. (7.221.4 kg), zdystansował nie tylko pstrąga
potokowego ale również
klenia.
Największy przyrost połowów odnotowano u boleni (+ 2.289,0 kg),
szczupaków (+1.086,6 kg) i uklei (+ 1.294,6 kg)
|
>>>> |
>>>> |
Członkowie Rady Naukowej
ds. gospodarki rybackiej
dorzecza Dunajca |
Dyrektor Grzegorz Łukasiewicz
wraz z Kierownikiem Ośrodka
Mieczysławem Kowalewskim
oglądają ikrę łososia |
|
|
ad.3
Restytucja łososia i troci wędrownej w dorzeczu Dunajca.
Programem restytucji początkowo objęto rzekę Skawę, ale po kilkunastu
jej zatruciach
powyżej Jordanowa od 2002 r. planami restytucji objęto rzekę Łososinę.
Kontrola wyników wykazała, że łososie i trocie wędrowne w rzece
Łososinie rosną nawet
lepiej niż w Skawie.
Program restytucji finansowany był ze środków Ministerstwa Rolnictwa
i Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej,
a od 2005 roku dodatkowo przez WWF Polska – Światowy Fundusz na Rzecz
Przyrody.
ad.4.
Restytucja karpiowatych ryb reofilnych w Dunajcu.
Budowa kaskady sztucznych zbiorników wodnych Czorsztyn-Niedzica i
Sromowce Wyżne
zmieniła warunki życia dla ryb powyżej i poniżej zbiorników wodnych.
Na te zmiany nałożyła się tendencja do zanikania gatunków ryb typowo
rzecznych,
co wymusiło podjęcie „Programu restytucji karpiowatych ryb rzecznych w
górnym
i środkowym Dunajcu”.
Wdrażany od 1998 r. program obejmował 5 głównych zadań.
1. Opanowanie biotechniki sztucznego rozrodu
2. Uruchomienie wylęgarni karpiowatych ryb rzecznych
Pierwsze doświadczenia przeprowadzano w wylęgarni Rożnowie. Jednak ze
względu
na złą jakość i niską termikę wody pobieranej dennym ujęciem w
korpusie zapory
w Rożnowie adaptowano nieczynną Wylęgarnię Ryb Łososiowatych w Mszanie
Dolnej.
Oddany w 2001 r. obiekt posiada zdolność jednorazowej inkubacji 6 mln.
ziaren ikry.
3. Przystosowanie ośrodka zarybieniowego do podchowu materiału
zarybieniowego
Do tego celu adaptowano Ośrodek w Mszanie Dolnej. W pierwszym etapie
wybudowano
nowe ujęcie wody, w kolejnych wyremontowano stare stawy narybkowe
(2.550 m2 ),
oraz wybudowano nowe (4.3000 m2) przeznaczone wyłącznie dla ryb
karpiowatych.
Umożliwiło to ostatnio osiągnięcie rocznej produkcji 800.000 szt.
narybku świnki
i 800.000 szt. narybku jesiennego klenia. Większość tej produkcji
przeznaczana jest
na zarybienia dorzeczy Dunajca i Popradu.
4. Przygotowanie akcji zarybieniowych
Należy rozumieć tu nie tylko samą technikę zarybień, ale również
rozpoznanie
ekologii narybku, a zwłaszcza jego reakcji na działanie bodźców
środowiskowych.
A wszystko po to aby dla optymalizacji zarybień wybrać do odrostu
narybku najbardziej
odpowiednie siedliska.
5. Ocena efektywności zarybień
W latach 2001-2004 do wód Dunajca i Popradu wpuszczono 1,8 mln szt.
narybku
jesiennego świnki, 63 tys. szt. narybku jesiennego brzany i 860 tys.
szt. narybku klenia.
Przeprowadzone w 2004 roku badania wykazały, że już w 5 lat po
przegrodzeniu Dunajca
zaszły poważne zmiany, co powoduje, że realizowane programy
zarybieniowe
nie przynoszą spodziewanych efektów. Dochodzi do zmniejszenia
bioróżnorodności.
Pierwszym symptomem jest zanik świnki, brzanki, piekielnicy i jelca.
Czynnikiem redukującym ich populacje są dobowe oscylacje przepływu wód
zrzucanych
przez hydroelektrownię. Główny zbiornik Czorsztyński posiada zbiornik
wyrównawczy
w Sromowcach Wyżnych, którego funkcją winno być redukowanie zmian
odpływu wód
Dunajca wywołane pracą elektrowni. Tak się jednak nie dzieje ponieważ
od maja
do października każdego roku przepływy są regulowane w zakresie 9
m3•s-1 w nocy
do 25-45 m3•s-1 w okresie spływu tratwami flisackimi Przełomem
Pienińskim.
W ciągu 30 minut dochodzi do zmian poziomu lustra wody w pionie do 60
cm i 2-6 m
na ławicach żwirowych w poziomie.
Podobne fluktuacje dziennych przepływów spowodowane nawodnieniami
terenów
rolniczych w Australii w systemie rzeki Murray spowodowały zanik 12
gatunków ryb. |
|
|
>>>> |
Do oglądających inkubującą się ikrę
dołączył ichtiolog Okręgu Leszek Augustyn |
|
|
ad.5.
Sprawy różne
Na zakończenie obrad Prezes Okręgu PZW w Nowym Sączu kol. Józef Kaczor
poinformował zebranych, iż jest to ostatnie posiedzenie Rady
w kadencji Okręgu (2001-2005).
Podziękował za ogromny wkład pracy, czynny udział w Radzie
przedstawicielom nauki,
instytucji współpracujących z Radą oraz działaczom PZW.
Stwierdził, iż kończy się tylko kadencja w PZW, natomiast Rada Naukowa
ds. gospodarki rybackiej w dorzeczu Dunajca będzie działała nadal i
Okręg liczy
na dalszą współpracę członków Rady na dotychczasowych zasadach.
Następnie głos zabrali naukowcy na czele
z Przewodniczącym Rady prof. dr. hab. Januszem Starmachem, którzy
podziękowali
za efektywne działanie Rady, podkreślając wzorową współpracę Okręgu
nowosądeckiego
z Instytucjami naukowymi.
Na tym obrady zakończono:
Sekretarz Rady Naukowej:
dr Leszek Augustyn
|
| |
| |
|
|
|
