Nowy Sącz 5 września 2006 r. L.dz.: ZONS/D/97/06

Szanowny Pan Andrzej Lepper Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi

W a r s z a w a

Okręg PZW w Nowym Sączu działając na podstawie Art. 3 ustawy z dnia 18 kwietnia 1985 r. o rybactwie śródlądowym (tekst jedn. Dz. U. nr 66 poz. 750 z 1999 ze zm.) wnosi o wydanie zezwolenia na wprowadzenie do wód w Regionie Wodnym Górnej Wisły selekta pstrąga tęczowego  (Oncorhynchus mykiss Walbaum 1792 )  w obwodach rybackich rzeki Dunajec nr 2, 3, 5 i 6, rzeki Poprad nr 1 i rzeki Ropa nr 2 w ilości do 10 kg/ha rozłożonej w 5-ciu dawkach w ciągu każdego roku w celu ochrony populacji lipienia (Thymallus thymallus L.) i pstrąga potokowego (Salmo trutta m. fario L.).

Uzasadnienie

Okręg Polskiego Związku Wędkarskiego w Nowym Sączu zgodnie z Art.6 ust.1 i 2 ustawy z dnia 18 kwietnia 1985 r. o rybactwie śródlądowym (tekst jedn. Dz.U. z 1999 r. Nr 66 poz. 750 z późn. zm.) prowadzi gospodarkę rybacką na podstawie operatów rybackich pozytywnie zaopiniowanych przez uprawnioną jednostkę naukowo-badawczą. W lipcu 2005 roku autor  operatów rybackich na podstawie analizy rejestrów połowów wędkarskich uznał, że warunki korzystania z wód w obrębie kilku obwodów uległy zasadniczej zmianie i działając zgodnie z Art. 6a ust. 4 ustawy z dnia 18 kwietnia 1985 r. opracował aneksy do tych operatów rybackich, które zgodnie z Art. 6a ust. 5 zostały pozytywnie zaopiniowane przez Instytut Rybactwa Śródlądowego. W aneksach do operatów rybackich: rzeki Dunajec nr 2, 3, 5 i 6, rzeki Poprad nr 1 i rzeki Ropa nr 2 jako rekompensatę dla wziętego od 2006 roku pod całkowitą ochronę lipienia (Thymallus thymallus L.) , wprowadzono ograniczone (10 kg/ha) dorybienie pstrągiem tęczowym (Oncorhynchus mykiss Walbaum 1792 ) jednak z zastrzeżeniem, że koszty tych zarybień nie będą wliczane do wysokości nakładów rzeczowo-finansowych na zarybienia.

            W 2002 r. stwierdzono, że w rzece Dunajec poniżej Zespołu Zbiorników Wodnych Czorsztyn - Niedzica i Sromowce Wyżne ( ZZW) występuje lipień wyłącznie wieku powyżej III lat. W rok później zdiagnozowano, że przyczyną tych zmian, które objęły również inne gatunki prądolubne są dobowe zmiany przepływów wód zmniejszające dostępność płycizn dla narybku (Rys.1). Dotyczy to w szczególności lipienia, którego wylęg wybiera na siedliska płytkie miejsca z bardzo wolnym przepływem wody, oddzielone podłużnie od zasadniczego nurtu rzeki, ( Gaudin, Sempeski 2001, Nykänen i Huusko 2003, 2004).

Rys. 1. Fragment limnigrafu z 22-26 maja 2003 r. na wodowskazie w Sromowcach Katach poniżej zbiorników wodnych Czorsztyn-Niedzica i Sromowce Wyżne:

Połowy lipieni zmniejszały się z 6.801 kg w 2002 r. do 2.518 kg w 2003 i 884,6 kg w 2004

( Rys. 2, Tabela 1).  Zaobserwowano przy tym przenoszenie się wędkarskiej presji do rewirów, w których lipienie jeszcze w większych ilościach występowały (Poprad 1, Dunajec 2 powyżej ZZW i Ropa 2). Z tych względów Okręg PZW w Nowym Sączu  dla ratowania tego skrajnie zagrożonego gatunku podjął decyzję o okresowym wprowadzeniu całkowitego zakazu połowów. Identyczna sytuacja obserwowana jest obecnie z pstrągiem potokowym, którego populacja w Dunajcu poniżej ZZW ulega drastycznemu załamaniu. Statystyczny wędkarz poławiący w Dunajcu pod koniec lat  70-tych wyławiał średnio rocznie 5,47 kg pstrągów potokowych o średniej masie 0,353 kg (Goryczko 1977), w 10 lat później odpowiednio 4,31 kg - 0,4 kg (Wołos 1992), a pod koniec lat 90-tych już tylko 2,5 kg - 0,31 kg (Augustyn 2001).

Tabela 1. Połowy lipieni w latach 2002-2004 w obwodach rybackich przeznaczonych do zarybień pstrągiem tęczowym.

Pstrąg tęczowy, gatunek pochodzący z Ameryki Północnej obecny jest w zlewni Dunajca już od drugiej połowy XIX wieku. Po raz pierwszy trafił tu staraniem Krakowskiego Towarzystwa Rybackiego w 1872 roku. W latach siedemdziesiątych XX wieku pstrąg tęczowy był bardzo intensywnie wprowadzany do wód Dunajca i jego dopływów, co ilustruje Tabela 2.

Tabela 2.  Zarybienia wód Dunajca pstrągami potokowym i tęczowym w latach 1970-1979

Od połowy lat 80-tych zaprzestano zarybień pstrągiem tęczowym dorzecza Dunajca. Pstrąg tęczowy jest jednak cały czas obecny w wodach Dunajca i jego większych dopływów, ponieważ dostaje się tu jako uciekinier z bardzo licznych  hodowli, a ponadto wprowadzany jest przez Słowacki Związek Wędkarski (Slovenský  Rybársky Zväz) do całego Popradu i granicznego odcinka Dunajca.

Rys. 2.  Połowy lipieni (szt. kg) w proponowanych do zarybień pstrągiem tęczowym w odcinkach rzek.

Podstawową obawą przed wprowadzaniem do wód, w których pstrąg tęczowy nie występował jest możliwość konkurencyjnego wypierania rodzimego pstrąga potokowego. Obawy  te nie znajdują potwierdzenia w praktyce rybackiej. Przykład zarybień Dunajca w latach 70-tych dowodzi, że oba te gatunki mogą ze sobą współbytować. Lekkie oddziaływania konkurencyjne o charakterze interferencyjnym wprawdzie stwierdzili Gatz Jr i in. (1987), Swartzman i Beauchamp (1990), jednak ich badania dotyczyły narybku i ryb dwuletnich. Faragher i Gordon (1992) potwierdzili możliwość efektywnego współbytowania obu gatunków, a Magoulick i Wilzbach (1997) nie dopatrzyli się nawet elementów konkurencji. Ich obserwacje dotyczyły wprawdzie interakcji z pstrągami źródlanymi (Salvelinus salvelinus L.), ale Kerr i Grant (2000), którzy badali interakcje miedzy sześcioma gatunkami łososiowatymi stwierdzili, że najbardziej agresywnym gatunkiem jest pstrąg potokowy, i z tego powodu w interakcjach między oboma tymi gatunkami, osobnikami podporządkowanymi są każdorazowo pstrągi tęczowe (Gatz Jr i in. 1987). Zanikowi konkurencji sprzyja segregacja mikrosiedlisk zajmowanych przez oba gatunki (Jowett  1990,  Bozek i Hubert 1992). Pstrągi tęczowe zajmują stanowiska w głębokiej, spokojnej wodzie, co jest behawioralną pozostałością po okresie chowu stawowego (Urabe i Nakano 1999). Podobnie zachowują się też pstrągi tęczowe z "dzikich" populacji w warunkach zmiennych przepływów poniżej hydroelektrowni (Pert i Erman 1994). Vincent (1985) po 15 latach konsekwentnych zarybień wymiarowymi pstrągami tęczowymi rzek w Montanie (USA) stwierdził wzrost liczebności i  biomasy pstrągów potokowych o odpowiednio 162% i 133%. W późniejszym eksperymencie opublikowanym w prestiżowym North American  Journal of Fisheries Management badacz ten stwierdził, że po trzech latach zaniechania zarybień pstrągami tęczowymi w potoku O Dell (Montana USA) wystąpił spadek liczebności i biomasy pstrągów potokowych o 49 % (Vincent 1987). Wyniki te potwierdził Goodman (1991) oraz  Krueger i May (1991), stwierdzano jednak przepływ genów z populacji hodowlanych do "dzikich" co osłabiało ich zdolności reprodukcyjne. W Europie, gdzie pstrąg tęczowy nie wytworzył naturalnych populacji oddziaływania świadomie wpuszczanych pstrągów hodowlanych jak również uciekinierów z ferm hodowlanych nie wpływają negatywnie na populacje ryb rodzimych (Duncan 1991). Zastosowanie IFIM (Instream Flow Incremental Methodology) potwierdziło możliwość efektywnego współbytowania pstrągów tęczowych z pstrągami  potokowymi (Vondracek i Longanecker 1993,  Van Winkle i in. 1998). IFIM zakłada, że wielkość siedlisk nadających się do wykorzystania przez ryby jest funkcją przepływu. Składają się na to modele symulacji preferencji ryb w stosunku do środowiska fizycznego i ustalające wielkość przestrzeni dostępnej dla ryb jako funkcji wielkości przepływu.

Reasumując na podstawie praktyki z dorzecza Dunajca w latach 70-tych oraz przeglądu dostępnej literatury ichtiologicznej brak jest podstaw do twierdzenia o możliwości wystąpienia interakcji biotycznych o charakterze konkurencyjnym pomiędzy rodzimymi populacjami pstrągów potokowych a wprowadzanymi do wód wymiarowymi pstrągami tęczowymi. Co więcej jak wykazują badania Olsena i Vøllestada (2001) pstrągi potokowe z sympatrycznych populacji są bardziej aktywne, wykazują wyższy metabolizm i lepszy wzrost.

W związku z powyższym wnosimy jak na wstępie.

 Załączniki:

Opinia prof. dr hab. Andrzeja Witkowskiego z Uniwersytetu Wrocławskiego.

Cytowana literatura

Augustyn L. 2001d. Połowy wędkarskie w dorzeczu górnego Dunajca i w Rożnowskim Zbiorniku Zaporowym. Komunikaty Rybackie 3:  1-3.

Bozek M., Hubert W. 1992. Segregation of resident trout in streams as predicted by three habitat dimensions. Canadian Journal of Zology 70(5): 886-890.

Duncan W.,M. 1991. Variation in habitat use by the native salmonids and rainbow trout (Oncorhynchus mykiss) that have escaped from a fish farm in Loach Awe, Scotland. p.52. In Proceedings of the International Symposium on Biological Interactions of Enhanced and Wild Salmonids, Nanaimo, British Columbia.

Faragher R.,A., Gordon G.,N.,G. 1992. Comparative exploitation by recreational anglers of brown trout, Salmo trutta L., and rainbow trout, Oncorhynchus mykiss (Walbaum), in Lake Eucumbene, New South Wales. Australian Journal of Marine and Freshwater Research 43: 1033-1042.

Gatz Jr. A.,J., Sale M.,J., Loar J.,M. 1987. Habitat shifts in rainbow trout: competitive influences of brown trout. Oecologia 74: 7-19.

Gaudin P. Sempeski P. 2001. The role of river bank habitat in the early life of fish: the

example of grayling, Thymallus thymallus, Ecohydrology Hydrobiology 1-2: 203-208.

Goodman B. 1991. Keeping anglers happy has a price-Ecological and genetic effects of stocking fish. Bioscience 41(5): 294-299.

Goryczko K. 1977. Wody PZW krainy ryb łososiowatych – stan obecny i metody gospodarki. W: Rybacko-wędkarskie zagospodarowanie wód. Materiały Sympozjum. ZG PZW Jadwisin 1977.

Jowett J.,G. 1990. Factors related to the distribution and abundance of brown and rainbow trout in New Zealand clear-water rivers. New Zealand Journal of Marine and Freshwater Research 24: 429-440.

Kerr S., J., Grant. R.,E. 2000. Rainbow trout - Potential interactions and impacts. p. 385-386 In. Ecological Impacts of Fish Introductions: Evaluating the Risk. Ontario Ministry of Natural Resources. Peterborough, Ontario. 473p.

Krueger C.,C., May B. 1991. Ecological and genetic effects of salmonids introductions in  North America. Canadian Journal of Fisheries and Aquatic Sciences 48(Supplement 1): 66-77.

Magoulick D.,D., Wilzbach M.,A. 1997. Microhabitat selection by native brook trout and introduced rainbow trout in a small Pennsylvania stream. Journal of Freshwater Ecology 12(4): 607-614.

Nykänen M., Huusko A. 2003. Size-related changes in habitat selection by larval grayling

( Thymallus thymallus L.). Ecology of Freshwater Fish, 12 (2) : 127-133.

Nykänen M., Huusko A. 2004. Transferability of habitat preference criteria for larval

European grayling (Thymallus thymallus). Can. J. Fish. Aquat. Sci./J. Can. Sci. Halieut. Aquat. 61(2): 185-192.

Olsen E.M., Wøllestad L.A. 2001  Within-stream variation in early life-history traits in brown trout. Journal of Fish Biology 59:1579 - 1588.

Pert E.,J., Erman D.,C. 1994. Habitt use by adult rainbow trout under moderate artificial fluctuations in flow. Transactions of the American Fisheries Society 123: 91-923.

Swartzman G.,L., Beauchamp D.,A. 1990. Simulation of the effect of rainbow trout introductions in Lake Washington on juvenile sockeye salmon. Transactions of the American Fisheries Society 119: 122-134.

Urabe H., Nakano S. 1999. Linking microhabitat availability and local density of rainbow trout in low-gradient Japanese streams. Ecological Research 14: 341-349.

Van Winkle W., Jager H.,I., Raisblack S.,F., Holcomb B.,D., Studley T.,K., Baldrige J.,E. 1998. Individual-based model of sympatric populations of brown and rainbow trout for instream flow assessment: model description and calibration. Ecological Modelling 110: 175-207.

Vincent E.,R. 1985. Effect of stocking hatchery rainbow trout on wild stream dwelling trout. p. 48-52. In F. Richardson and R.H. Hamre (eds). Wild Trout III. Federation of Fly Fisheries and Trout Unlimited. Vienna, Virginia.

Vincent E.,R. 1987. Effects of stocking catchable size hatchery rainbow trout on two wild trout species in the Madison River and O Dell Creek, Montana. North American Journal of Fisheries Management 7(1): 91-105.

Vondracek B., Longanecker D.,R. 1993. Habitat selection by rainbow trout, Oncorhynchus mykiss, in a California stream: Implications for the instream flow incremental methodology. Ecology of Freshwater Fish 2: 173-186.

Wołos A. 1992. Wyniki rejestracji połowów wędkarskich w dorzeczu Dunajca. W: Stan aktualny i perspektywy ichtiofauny Dunajca. Materiały Konferencji Naukowej, ZO PZW Nowy Sącz : 101-119.